مقدمه

در نظام‌های حقوقی و بیمه‌ای، وقوع حوادثی مانند آتش‌سوزی، انفجار، خرابی تجهیزات یا توقف خط تولید، تنها به خسارات فیزیکی محدود نمی‌شود. این حوادث اغلب باعث ایجاد زیان‌های اقتصادی غیرمستقیمی می‌شوند که گاهی از خود خسارت مادی نیز سنگین‌تر است. یکی از مهم‌ترین این زیان‌ها، از بین رفتن سودی است که در شرایط عادی انتظار تحقق آن وجود داشته است؛ مفهومی که در بیمه از آن با عنوان عدم‌النفع یاد می‌شود.

با توجه به نقش حیاتی درآمد مستمر در تداوم فعالیت کسب‌وکارها، شناخت مفهوم عدم‌النفع، شرایط پوشش آن و نحوه دریافت خسارت، برای بیمه‌گذاران اهمیت ویژه‌ای دارد.

تعریف عدم‌النفع در بیمه

عدم‌النفع در بیمه به معنای از دست رفتن سود قابل انتظار است؛ سودی که اگر حادثه‌ای رخ نمی‌داد، شخص یا بنگاه اقتصادی به طور متعارف به آن دست پیدا می‌کرد. در قراردادهای بیمه‌ای، عدم‌النفع به‌عنوان یک خسارت غیرمستقیم شناخته می‌شود و با خسارت‌های فیزیکی تفاوت دارد.

جایگاه حقوقی عدم‌النفع در بیمه‌نامه‌ها

برخلاف تصور عمومی، بیشتر بیمه‌نامه‌ها مانند بیمه آتش‌سوزی، بیمه مسئولیت یا بیمه بدنه خودرو، به‌صورت پیش‌فرض عدم‌النفع را پوشش نمی‌دهند. پوشش عدم‌النفع معمولاً باید به‌صورت جداگانه و به‌عنوان پوشش تکمیلی به بیمه‌نامه اضافه شود. در صورت نبود این پوشش در بیمه‌نامه، حتی اگر حادثه تحت پوشش باشد، خسارت ناشی از توقف فعالیت پرداخت نخواهد شد.

انواع عدم‌النفع در بیمه

عدم‌النفع در ارزیابی‌های بیمه‌ای معمولاً به دو نوع تقسیم می‌شود:

۱. عدم‌النفع واقعی

سودی که به‌طور قطعی و قابل اثبات از دست رفته است؛ مانند درآمد فروش یک کارخانه در مدت تعطیلی.

۲. عدم‌النفع بالقوه

سودی که احتمال تحقق آن وجود داشته، اما به دلیل وقوع حادثه محقق نشده است.

ضرورت خرید پوشش عدم‌النفع

در بسیاری از کسب‌وکارها، حتی توقف کوتاه‌مدت فعالیت می‌تواند منجر به زیان‌های قابل‌توجهی شود. هزینه‌های ثابت، حقوق کارکنان و از دست رفتن مشتریان، همگی فشار مالی سنگینی ایجاد می‌کنند. پوشش عدم‌النفع دقیقاً برای جبران همین خسارات طراحی شده و می‌تواند:

• درآمد از دست‌رفته
• هزینه‌های ثابت دوران توقف
• سود مورد انتظار

را تا حد قابل‌قبولی جبران کند.

شرایط و مراحل دریافت خسارت عدم‌النفع

برای دریافت خسارت عدم‌النفع، معمولاً رعایت شرایط زیر الزامی است:

۱. اثبات سود قابل انتظار

بیمه‌گذار باید با ارائه اسناد مالی، سود معمول و قابل تحقق خود را اثبات کند.

۲. اثبات رابطه مستقیم حادثه و توقف فعالیت

توقف کار باید مستقیماً ناشی از حادثه‌ای باشد که در بیمه‌نامه پوشش داده شده است.

۳. تعیین مدت توقف فعالیت

شرکت بیمه فقط دوره‌ای را جبران می‌کند که فعالیت واقعاً متوقف بوده است.

موارد عدم پرداخت خسارت

پرداخت خسارت عدم‌النفع همیشه قطعی نیست. شرکت بیمه تنها در صورتی متعهد به پرداخت است که:

• پوشش عدم‌النفع در بیمه‌نامه خریداری شده باشد.
• حادثه جزو خطرات بیمه‌شده باشد.
• مدارک مالی معتبر و قابل استناد ارائه شود.

برای مثال، در بیمه آتش‌سوزی شرکت‌هایی مانند ایران یا آسیا، این خسارت فقط در صورت انتخاب پوشش عدم‌النفع هنگام خرید بیمه پرداخت می‌شود.

نتیجه‌گیری

عدم‌النفع یکی از مهم‌ترین و در عین حال کم‌توجه‌ترین پوشش‌های بیمه‌ای است. بسیاری از کسب‌وکارها تمرکز خود را صرفاً بر خسارت‌های فیزیکی می‌گذارند، در حالی که بخش عمده زیان واقعی آن‌ها ناشی از توقف فعالیت و از دست رفتن درآمد است.
انتخاب آگاهانه پوشش عدم‌النفع می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ ثبات مالی و ادامه حیات اقتصادی کسب‌وکارها داشته باشد. برای دریافت اطلاعات بیشتر به این شماره در واتساپ پیام بگذارید.